Als je dag eindelijk werkt, maar je nacht opeens niet

Lisdexamfetamine langwerkend kan echt zo’n “wow, dus zo voelt rust” moment geven. Ik spreek uit ervaring. Minder ruis. Meer focus. Minder chaos in je hoofd. En dan lig je in bed en denk je: waarom staat alles nog steeds aan?

Slapeloosheid is een bijwerking die bij sommige mensen opduikt. Soms alleen in het begin. Soms bij een dosiswijziging. Soms als je toch net te laat hebt ingenomen, net iets te veel koffie hebt gedronken, of gewoon een drukke periode draait. Hoe dan ook: het is mega frustrerend als je overdag eindelijk grip hebt, maar ’s nachts niet.

Hier deel ik wat van mijn ervaringen en wat je praktisch kunt doen om de slapeloosheid tot een minimum te beperken.

Wat gebeurt er eigenlijk?

Lisdexamfetamine is langwerkend. Dat is letterlijk de deal. Het werkt lang, en bij sommige mensen dus net iets te lang. Je lichaam zet het om naar dexamfetamine en dat gaat geleidelijk. Vaak fijn, want geen harde piek. Maar als jouw “geleidelijk” toevallig ook “tot laat in de avond” betekent, dan kan slapen ineens een uitdagend project worden.

En slapeloosheid is niet altijd: “ik slaap helemaal niet”. Het kan ook zijn:

• Je bent moe, maar je hoofd begint pas aan z’n avondshift zodra je gaat liggen.
• Je valt in slaap en wordt na 3 tot 5 uur wakker, klaarwakker, alsof het half elf in de ochtend is.
• Je slaapt licht, onrustig, en wordt van alles wakker.
• Je ritme schuift. Voor je het weet is 01:30 je nieuwe “bedtijd”.

En het irritante: je kunt je er best even doorheen slaan, maar na een paar dagen komt de rekening. Kort lontje, minder focus, sneller overprikkeld. Alles waar je medicatie je juist bij helpt.

Waarom gebeurt dit?

Dit zijn de usual suspects:

1. Timing

Te laat ingenomen is het meest voor de hand liggende. Langwerkend betekent: je avond kan er nog last van hebben.

2. Opstarten of aanpassen

Starten, ophogen, finetunen: je systeem moet wennen. Soms trekt dat bij. Soms blijft het.

3. Cafeïne stapelt

Koffie werkt prima. Tot het niet meer werkt. En als je medicatie goed werkt, voel je soms niet eens dat je al “aan” staat, dus neem je uit gewoonte nog een koffie. Oeps.

4. Eten (of juist niet)

Als je minder eet overdag omdat je minder trek hebt, kan je lijf ’s avonds alsnog gaan “zoeken”. Of je krijgt laat trek en gaat dan nog eten, precies wanneer je eigenlijk wil afschakelen.

5. Rebound in de avond

Sommigen worden juist onrustig als het uitwerkt. Prikkelbaar, ongeduldig, druk in het hoofd. Dat helpt niet bij inslapen.

6. De rest van het leven

Stress, schermen, prikkels, te lang doorgaan, te veel input. Medicatie kan je helpen productiever zijn, maar dat betekent niet automatisch dat je ook beter stopt.

Ok, wat kun je doen?

Niet alles tegelijk. Kies 1 of 2 dingen en test dat een week. Anders weet je niet wat werkt.

1. Neem het eerder

Als je nu rond 9:00 of later slikt: probeer (in overleg als dat nodig is) eerder. Direct na het opstaan is voor veel mensen het verschil tussen “prima” en “ik lig te stuiteren om 23:30”.

Praktisch trucje: medicatie + water klaarzetten, zodat je het niet vergeet.

2. Bespreek dosis en schema met je voorschrijver

Als je slaap structureel stuk gaat, is dat gewoon een valide reden om te evalueren. Niet door zelf te gaan hobbyen met doseringen, maar door data mee te nemen en samen te kijken:

• Is dit de juiste dosis?
• Is dit het juiste moment?
• Is er sprake van rebound?
• Past een ander middel beter?

3. Cafeïne: hardere grens dan je denkt

Een simpele regel die vaak werkt: na 12:00 geen cafeïne. Voor sommigen is na 10:00 beter.

En ja, ook “die ene cappuccino” telt. Het is niet persoonlijk. Het is biochemie.

4. Plan eten alsof het een meeting is

Als je wacht op trek, kan het te laat zijn. Zeker met stimulanten.

• Ontbijt met iets stevigs (eiwit, vezels) helpt je dag stabieler.
• Lunch als afspraak.
• Een snack rond 16:00 tot 17:00 zodat je ’s avonds niet gaat inhalen.

Dit klinkt saai. Het effect is dat je lijf rustiger is. En een rustig lijf helpt je brein.

5. Bouw een landing in je avond

Van 100 naar 0 werkt niet. Dus je maakt een landing. Niet perfect, wel effectief.

Mijn basis:

• 10 minuten dingen klaarzetten voor morgen (klein, haalbaar)
• douchen/wassen, tanden poetsen
• 10 minuten iets simpels: lezen, puzzeltje, wat dan ook
• licht dimmen, schermen zachter, slaapkamer koel

Het doel is niet “optimale slaap”. Het doel is: je brein laten snappen dat de dag voorbij is.

6. Licht: ochtend aan, avond uit

Ochtendlicht is een cheat code voor je ritme. Zelfs 5 tot 15 minuten buiten helpt.

En ’s avonds: dim licht. Night mode aan. Minder fel. Minder blauw. Minder “dag”.

7. Als je wakker ligt: ga niet vechten

De valkuil is: “ik moet slapen”. Dan word je wakkerder.

Wat helpt:

• Lig je 20 tot 30 minuten te draaien? Sta op. Doe iets saais bij gedimd licht. Probeer opnieuw.
• Notitieboekje naast je bed. Schrijf alles wat je hoofd wil onthouden op. Klaar.
• Ademhaling: 4 tellen in, 6 tellen uit. Niet magisch, wel dempend.

8. Als het hardnekkig is: kijk naar CBT-I

Cognitieve gedragstherapie voor insomnia (CBT-I) is serieus goed onderzocht. Zeker als slaap al langer een zwakke plek is.

Hulpmiddelen die je leven makkelijker maken

Niet alles hoeft fancy:

• Slaaplog (desnoods 3 bullets per dag): inname-tijd, cafeïne, bedtijd, slaapkwaliteit.
• Vaste wekker, ook in het weekend (met max 1 uur uitschieter).
• Oordoppen als prikkels je wakker houden.
• Oogmasker (vooral als je vroeg wakker wordt door licht).
• Telefoon-parkeerplek buiten de slaapkamer.
• Analoge wekker zodat je telefoon niet “nodig” is naast je bed.

Over dingen zoals melatonine: bespreek dat met je arts of apotheker. Het kan helpen bij ritme, maar timing en dosering zijn belangrijk en het is niet voor iedereen de oplossing.

Wanneer je aan de bel moet trekken

Neem contact op met je voorschrijver als:

• Je meerdere nachten per week slecht slaapt en het blijft langer dan 2 tot 3 weken zo.
• Je stemming duidelijk keldert, je angst toeneemt, of je ’s avonds paniekeriger wordt.
• Je heftige onrust, hartkloppingen of andere klachten krijgt die je niet kent.
• Je overdag merkt dat je slaaptekort alles onderuit trekt.

Slaap is geen bijzaak. Het is de fundering. Als die scheurt, wordt de rest ook wankel.

Tot slot

Het ironische is: lisdexamfetamine kan je dag verbeteren, maar je nacht vraagt soms nog even om afstemming. Timing, ritme, cafeïne, eten, en een simpele avondlanding doen vaak meer dan je verwacht.