Er staat een woord in mijn diagnose dat me al een tijdje dwarszit. Niet “ADHD”, daar ben ik inmiddels wel aan gewend. Het gaat om het woord stoornis. Want is ADHD wel een stoornis, of juist geen stoornis?

Want als ik eerlijk ben, voel ik me niet gestoord. Ik voel me eerder anders. Alsof iemand mijn brein heeft aangesloten op een ander stopcontact dan de rest. Werkt prima, alleen niet altijd op het moment dat de wereld dat van me verwacht. En juist weer wel als niemand het verwacht.

En dus stelde ik mezelf een paar dagen geleden de vraag: wat als ADHD helemaal geen stoornis is? Wat als het gewoon een andere manier van denken is? En ja, omdat ik graag dingen deel, zodat anderen er iets aan hebben, besloot ik vanmorgen deze blog te schrijven.

Het verhaal dat we meestal horen

Kijk naar de naam. Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Een stoornis.

Het hele verhaal draait om wat er ontbreekt. Je kunt je niet concentreren. Je bent impulsief. Je plant slecht. Je vergeet dingen. (Klopt allemaal, trouwens. Ik stond vanochtend weer eens in de schuur zonder te weten waarom, waarna ik terugliep naar de keuken, en daar tot de ontdekking kwam dat ik een pak havermelk uit de schuur ging halen).

Maar een verhaal dat alleen uit tekorten bestaat, is maar een half verhaal. (En nee, het is ook geen luiheid met een label.)

Het andere verhaal

Want wat is “afgeleid” eigenlijk? Voor mij betekent het vaak dat ik dingen opmerk die anderen missen. Tien prikkels tegelijk, en ergens daartussen een verband dat niemand anders zag.

Wat is “impulsief”? Soms niet zo hanidg, zeker. Maar soms ook gewoon: durven. Beslissen terwijl de rest nog aan het vergaderen is.

En dat beruchte concentratieprobleem? Dat heeft een keerzijde waar niemand je bij de diagnose over vertelt: hyperfocus. Als iets me écht pakt, verdwijnt de wereld. Uren. Eten vergeten, drinken vergeten, tijd vergeten. Dat is geen aandachtstekort. Dat is een aandachtsoverschot dat alleen niet luistert naar wat het “zou moeten” doen.

Mijn brein is geen kapotte motor. Het is een motor die niet op elke brandstof loopt. Saaie, voorspelbare taken? Hapert. Een nieuw idee, een crisis, een uitdaging? Volle kracht vooruit.

Jagers in een wereld vol boeren

Er is een theorie die ik stiekem best leuk vind. De schrijver Thom Hartmann bedacht het idee dat mensen met ADHD eigenlijk “jagers” zijn. Altijd alert, snel reagerend, gericht op het nieuwe. Handig als je op de savanne moet overleven.

Frank van Strijen ging in aflevering 1 nog een stap verder en noemde ADHD een evolutionaire superkracht.

Alleen leven we nu in een wereld die gebouwd is voor “boeren”. Stilzitten. Plannen. Elke dag hetzelfde doen. Excel-sheets invullen. En dus gaan veel ADHD’ers maskeren: zich aanpassen tot ze erbij neervallen. Soms letterlijk.

Ik moet er eerlijk bij zeggen: dit is een metafoor, geen bewezen wetenschap. Maar het raakt wel iets. Of iets een stoornis is, hangt voor een deel af van de wereld waarin je moet functioneren. Een vis is ook niet slecht in klimmen. Hij zit gewoon in de verkeerde boom.

Sebastiaan Kieft zei in aflevering 6 iets vergelijkbaars: bedrijven bouwen alles rond een gemiddelde medewerker die helemaal niet bestaat. En daardoor gaat een hoop talent verloren.

Dus… is het een vorm van intelligentie?

Hier moet ik even op de rem trappen. (Ja, dat kan ik soms.)

ADHD zegt niets over hoe slim je bent. Het komt voor bij mensen met elk IQ. En al dat gepraat over ADHD-superkrachten? Het onderzoek daarnaar is eerlijk gezegd wisselend. Wil je het zelf een superkracht noemen, ga vooral je gang. En eerlijk gezegd, ik vind zelf ook soms wel fijn om ADHD een superkracht te noemen. We all wanna be superheroes, right?

Sommige mensen met ADHD blijken sterk in creatief en associatief denken, maar lang niet iedereen. Dus “een andere vorm van intelligentie” is misschien net een stapje te ver. Ik zou het eerder zo zeggen: ADHD is een andere manier van denken. Met eigen sterke kanten, en eigen valkuilen. Niet beter. Niet slechter. Anders.

Maar laten we het ook niet mooier maken dan het is

Want hier zit wat mij betreft het gevaar van het hele “ADHD is een superkracht”-verhaal.

Voor veel mensen is ADHD gewoon zwaar. Het kost relaties, banen, geld, zelfvertrouwen. Het gaat vaak samen met somberheid, angst of verslaving. Als je daarmee worstelt, heb je niks aan iemand die zegt dat je eigenlijk een onontdekt genie bent. Dat voelt eerder als extra druk. Nog een ding waar je niet aan voldoet.

En hulp zoeken, inclusief medicatie, is geen teken dat je je “gave” wegdrukt. Ik slikte zelf ook medicatie, en heb daardoor geleerd hoe mijn brein kan functioneren. Maar niet hoe mijn brein altijd moet zijn, want daarvoor vind ik de ADHD eigenschappen te waardevol.

Een eerlijker verhaal

Misschien is “stoornis of intelligentie?” gewoon de verkeerde vraag.

ADHD is echt. Het kan echt in de weg zitten. En tegelijk is het geen verzameling defecten, maar een brein met een eigen logica. Een logica die in de juiste omgeving kan schitteren, en in de verkeerde omgeving vastloopt.

Jasper Buitenhuis zei het in aflevering 7 mooi: kijk niet naar wat je niet kan, maar naar wat je nodig hebt om tot je recht te komen.

Dat vind ik een betere vraag. Niet: wat is er mis met mij? Maar: wat heb ik nodig?

Ik ben er nog niet helemaal uit. Maar ik denk dat ik het woord “stoornis” voortaan wat minder serieus ga nemen.

Het woord “anders” des te meer.

Afbeelding credits: Rupert Britton